Genel

Türk Yayı Nedir?

Türkler için ok ve yay tarihsel süreçte hakimiyet sembolü olarak görülmüştür. Orta Asya kavimlerinden olan Türkler, yaşam şekilleri gereği ok ve yayı çok etkili bir biçimde kullanmışlardır. Türk yayı, ok ve yayların savaşlarda yaygın olarak kullanıldığı dönemlerde oldukça revaçta olan bir yay çeşidi olmuştur. Çünkü menzili ve okun fırlama hızı oldukça yüksektir. Peki geleneksel Türk Yayı nedir? Bu yazımızda Türk yayının özelliklerini inceledik.

Geleneksel Türk yayının yapımında genellikle mersin balığı, sazan balığı veya yayın balığının dilindeki yapıştırıcı, manda boynuzu, manda ayağındaki sinir ve akça ağacı kullanılır. Bu tür çok çeşitli malzemeden yapılan yaylara kompozit yay adı verilir. Bulunan en eski kompozit yay, M.Ö. 4500’lü yıllara aittir ve Baykal Gölü yakınlarında bulunmuştur. Bulunan yayın şeklinin uzun ve farklı olmasına rağmen ilk Türk yayı prototiplerinden olduğunu söyleyebiliriz.

İlgili Makaleler

Türkler göçer bir kavimdir. Doğudan batıya doğru gidildikçe yay boyutlarında bir kısalma ve hafifleme görülür. Batıya doğru gidildikçe görülen yaylarda “kasan” adlı bir bölüm bulunur ve kabza yayın ön kısmında şekillenmeye başlar. Bu değişiklikler sonucu geleneksel Türk yayı son halini almıştır. Geleneksel Türk yayının bu denli küçük ve hafif olmasının en büyük nedeni, atlı okçuluğa uygun bir halde olması gerekliliğidir.

Basliksiz 1 2100x1200 1

Türk Yayının Yapımı

Şimdi Türk yayının yapımı konusunun üzerinde duralım. Türk yayının yapıldığı malzemeleri yukarıda verdik. İlk olarak Akça ağacından bahsetmek gerekir. Bu ağaç ülkemizde en çok Bolu – Gerede’de yetişir. Türk yayının yapımında kullanılmasının nedeni, diğer tüm ağaçlardan daha iyi sonuçlar vermesi ve tutkalı çok iyi bir şekilde emmesidir.

Yayın yapımı için akça ağacı üç gün soğuk suda bekletilmelidir. 3 gün boyunca da altı yanan bir kazanda kaynar suda bekletilir. Daha sonra talaş alevinde suyunu çekmesi sağlanır ve tutkala yatırılarak tutkalı emmesi sağlanır. Bundan sonra ağaç, yaylar için hazırlanan kalıplara konulur. Sıkıştırılarak urganla iyice bağlanır. İyi bir yay istiyorsak en az 10 yıl kalıpta kalmalıdır. Kalıptan çıkarılıp kurutulduktan sonra dış yüzeyine manda siniri yapıştırılır. İşte bu meşakkatli işlemlerden sonra Türk yayı hazır hale gelir.

Türk Yayının Kullanımı

Yayın tarihini ve yapımını gördük. Şimdi ise Türk yayının kullanımı konusunu incelemeye geçelim. Öncelikle parmağa zihgir adı verilen okçu yüzüğü takılır. Bu yüzük, parmağın aşınmasını ve zarar görmesini engeller. Daha sonra yayın kabzası sol elle tutulur. Ok yayın sağ yüzüne dayanır, kertiğiyle tutturulan ipek çile, sağ başparmak üzerindeki zihgir ile çekilir. Daha sonra işaret parmağı ile baş parmağa destek yapılır nişan alınır ve geleneksel Türk okçuluğunun deyişiyle “ya hak!” denilerek çile bırakılır ve ok atılır. Ancak solaklar zihgiri sol ellerine takar, oku ise yayın sol yüzüne yaslarlar.

Türk Yayının Bölümleri

Yatın bölümlerine baştonç kertiği, kertiği koruyan sinir sargısı, çile (kertiğe takılan halka kısmı), kasansalkabzaçelik denilir.

Türk Yayının Çeşitleri

Yaylara yapılış şekline göre tımanlı ya da sağınlı, kullanım alanlarına göre ise tirgeş, menzil, peşrev (pişrev en uzağa ok atabilen yaylar), kepaze (en az kuvvetle çekilebilen yaylar), hedef ve savaş yayları adları verilir.

asya hun devlet hakknda kimdir nerede cahil.co

Türk Okçuluğunun Tarihsel Gelişimi

Türk okçuluğunun bildiğimiz ilk tarihi kaynakları Baykal Gölü yakınlarında bulunan yay ve sonrasında ilk Türk Devleti olan Asya Hun Devleti’ndeki okçuluktur. Türklerin kullandığı ilk oklardan biri ıslıklı oktur. Asya Hun Devleti hükümdarı Mete Han tarafından icat edildiği kabul edilir. Mete, bu ıslıklı oku nereye atarsa askerleri de o yöne ok atmak zorundaydı. Bir gün Mete, okunu en sevdiği atına doğru attı. Ancak askerlerden bazıları bu hedefi vurmaya tereddüt etti. Daha sonra Mete, tereddüt eden askerlere ok fırlatarak onları öldürdü.

Ok kullanımı daha sonraki Göktürkler ve İslamiyet sonrası dönemde Selçuklular ile de yaygın bir biçimde sürmüştür. Örneğin; Malazgirt Savaşı’nın kazanılmasında okların çok önemli bir işleve sahip olduğunu biliyoruz.

Osmanlı Devleti geleneksel Türk okunu oldukça geliştirmiştir. Öyle ki, yapılan deneyler, okun alman piyadelerinin kalın metalden yapılma zırhlarını dahi delebildiğini göstermiştir. Örneğin; 1568 Rodos kuşatması sırasında ateşli silah kullanmayı bilmeyen askerlere ok kullanarak savaşa katılmaları emredilmiştir.

Günümüzde ok ve yay kullanımı sportif faaliyet olarak sürmekte ancak tarihi anlamdaki önemini de korumaktadır.

Kaynak: https://www.gaziantepokculukkursu.com/blogoku/geleneksel-turk-yayi-nedir-nasil-yapilmistir-505

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu