Genel

Tümevarım Nedir?

Tümevarım nedirTümevarım özelden genele giderek yapılan akıl yürütme biçimidir. Tümevarım, felsefede ve bilimde çokça kullanılan bir yöntemdir. Bu yöntem, yeni ve bilinmeyen sonuçlara ulaşabilme imkanı tanır. Bu sebeple doğa bilimleri ve felsefede olguları yasalara ulaştıran bir yöntem olarak tanımlayabiliriz. Bu yazımızda tümevarım nedir, tümevarım yöntemi, tümevarım örnekleri gibi kavramları açıklamaya çalışacağız.

Tümevarım yöntemi 17. ve 18. yüzyıllarda bilimsel öneme kavuşmuştur. Francis Bacon, Galileo, Newton ve John Stuart Mill gibi düşünürlerin katkılarıyla bilimde kullanılan bir yöntem halini almıştır. Francis Bacon, tümevarımın felsefi boyutunu da açıklayarak şöyle söylemiştir: “Tümevarım; bilmek için sınamak, gözlemlemek, olayları çözümlemek ve sonra ayrı olaylardan genellemeler yapmak ve sonuçlar çıkarma yöntemidir.” 

İlgili Makaleler

Bilimler olaylardan yasalara götüren tümevarım yöntemini kullanırlar. Örneğin; ateşin kağıdı yaktığını çok kez gözlemlersek, “Ateş kağıdı yakar.” yargısında bulunuruz. Bu bir tümevarımdır. Bilim ise bunu nedensellik ilkesi ile yasalaştırır.

Şekilsel Tümevarım Nedir?

Şekilsel tümevarım nedir? Şekilsel tümevarım, tam tümevarım olarak da adlandırılabilir. Bu tümevarım türünde bir bütünün parçaları tek tek ele alınarak değerlendirilir ve bütüne ulaşılır. Şekilsel tümevarım nedir? sorusuna yanıt olarak örnek vermek gerekirse:

  • Pazartesi, salı, çarşamba, perşembe, cuma, cumartesi ve pazar günlerinin hepsi 24 saattir.
  • Pazartesi, salı, çarşamba, perşembe, cuma, cumartesi ve pazar günleri bir haftanın bütün günleridir.
  • O hâlde haftanın günleri, 24’er saattir.

Burada hafta, parçalardan oluşan bir bütündür. Haftanın parçaları olan günler tek tek ele alınmıştır. Günler haftanın parçaları olduğuna göre vardığımız sonuç, hafta için de geçerlidir. Bu Aristoteles’in de uyguladığı tümevarım yöntemidir yani şekilsel tümevarımdır.

sekilsel tumevarim nedir

Eksik Tümevarım Nedir?

Eksik tümevarım ya da diğer adlarıyla büyültücü tümevarım ya da bilimsel tümevarım bir bütünü oluşturan parçaların hepsini ele almak yerine bir kısmını ele alma yoluyla hükümlere varmaya dayalı bir tümevarım yöntemidir. Örneğin Arşimed, suya batan bir kaç cismi gözlemlemesi sonucu ünlü çıkarımına ulaşmıştır: “Bir sıvıya daldırılan bir cisim, aşağıdan yukarıya doğru bir itme kuvvetinin etkisinde kalır. Bu kuvvet, cismin taşırdığı sıvının ağırlığına eşittir.” 

eksik tumevarim nedir

Yukarıda gördüğümüz gibi, Arşimed bir kaç gözlem sonucu genel bir yargıya varmış ve hüküm vermiştir. Deneysel bilimlerin kullandığı tümevarım yöntemi eksik tümevarımdır. Eksik tümevarım “büyük ihtimalle” şerhini içeren hükümleri vermemizi sağlar. Bazen yanıltıcı olabilir. Örneğin; bir çok kedinin kuyruğu olduğunu görerek, tüm kediler kuyrukludur diyebiliriz ancak Man adalarındaki kediler kuyruksuzdur.

Eksik tümevarımı örneklendirmek gerekirse:

  • İnsan canlıdır ve beslenir.
  • Hayvan canlıdır ve beslenir.
  • Bitki canlıdır ve beslenir.
  • O hâlde tüm canlılar beslenir.

Bu örnekte de görebileceğimiz gibi, insan, hayvan ve bitki özellerinden yola çıkılarak tüm canlılar geneline ulaşılmış ve “Tüm canlılar beslenir.” hükmüne varılmıştır. İşte bu türden hüküm verme işlemine eksik tümevarım denilir.

Tam tümevarımda sonuç mutlaktır ancak eksik tümevarımda sonuç belkilidir, ihtimallidir.

Kaynak: https://www.felsefe.gen.tr/tumevarim-enduksiyon-nedir-ne-demektir/

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu