Genel

Manas Destanı Nedir?

Manas Destanını bilim dünyasına ilk olarak kazandıran kişi Çokan Velihanoğlu’dur. 1861 yılında “Rus Coğrafya Cemiyetinin Yazıları” dergisinin I. Ve II. Kitaplarında “Kökötey Han’ın Aşı” (yoğ töreni) adlı kısmını, Rusça’ya çevirerek yayımlamıştır.

Manas Destanı’nın Varyantları

Manas Destanı üzerine yapılan çalışmalar arasında ve tarih alanında günümüzde dahi en çok rağbet edilen çalışmalardan olan eser, Radloff’un eseridir.

İlgili Makaleler

manas varyantlari

Bu noktada Kırgız Manasçılardan da bahsetmek gerekir. Onların aktarımları ile gelen varyantlar da Manas Destanı için oldukça önemlidir. Manasçılar arasında anlatıları günümüzde en çok kabul görenler Sagımbay Orozbakov ve Sayakbay Karalayev’dir.

Manas Destanı hakkında yapılan çalışmalarda genellikle Kırgızlar’ın 9. yüzyılda kurmuş oldukları kağanlığa atıf yapılır. Manas’ın dağınık ve zor durumda olan halkı toplaması ve birleştirmesini Manas Destanı’nda görmekteyiz. Bu da bir kağanlığın kuruluş aşamasını andırmaktadır. Dolayısı ile destanın bu dönemlerde ortaya çıkmış olabileceği görüşündeyiz.

Manas Destanı’nın Yapısı

Manas Destanı, zorluklarla mücadele ve kahramanlık hikayeleri üzerine kuruludur. Destanın bir halkın zorluklardan çıkarak güçlenme ve zaferler ile tanışma hikayesi olduğunu daha önce de belirtmiştik. Manas’ta, Oğuz Kağan’da olduğu gibi bir cihan hakimiyeti arzusunu, mutlak güç sahibi ve “erişilmez” hükümdar tasvirini görmemekteyiz. Bunun sebebini destanın yapısında ve ortaya çıkış şeklinde aramak gerekir. Birinci olarak Manas Destanı yapı itibariyle alp tipi ve kahramanlık hikayelerine önem vermektedir. Manas Destanı’nda öncelik; bir devlet olmak, birlik olabilmektir. Bunu Kırgız halkının o dönemdeki yapısı, toplumdaki konar göçer yaşam tarzı ve henüz bir devlet kurmamış olmalarıyla açıklayabiliriz.

manas yapisi

Manas’ın ilk endişesi halkını bir arada tutmak ve düşmana karşı korumak olmuştur. Bunu Manas’ın gördüğü rüya ve sonrasında gelişen olaylarda şu şekilde görmekteyiz:

Manas:
“Atam Cakıp’a söyleyin,
ateşte şişleri gördüm ben,
güzel bir rüya gördüm ben!
Et ikram etsin,
kımızı da unutmasın,
rüya yoran adamlara
bir çok hediye vereyim!”
Rüyayı yoran Acıbay:
“…Peşindeki Ak-taygan’ı,
salıverdiğin zaman sen
dört ayaklı canavarların
ayağına kapanıp ölüşü
baban ile babası denk,
duan ile duası denk,
aziz hanın oğlu,
gelip sende kalacak!”

Burada Oyrot Hanı’nın oğlu Almambet’in geldiğini anlayan Manas’ın endişeye kapıldığını ve halkını korumak için çaba içerisine girdiğini görürüz. Manas şöyle der:

“Kara Han’ın yavrusu
kaplan doğan Almambet
yüzünü bize çevirdi,
ervahı buraya geliyor,
kalabalık geliyor,
düşman gibi geliyor,
hiddetli midir bilmiyorum.”

Daha sonra ise Almambet ile Manas’ın tanışmasını ve Almambet’in düşmanca bir niyetle gelmediği anlaşıldıktan sonra yaşanan rahatlamayı görmekteyiz.

Manas Destanı’nda ilerledikçe endişelerin azalmaya başladığını ve Manas ile birlikte halkının güçlenip toparlanmaya başladığını görmekteyiz.
“…Rus’tan başka milletler hep,
Manas’ın hükmüne girdi.”,
“…Rus’tan başka milletler hep,
Manas’a gelip baş vurdu.
Bu steplerde badem yok,
Manas’a çıkacak adam yok.”

Burada Manas’ın halkını toparlayıp başka milletleri de hakimiyet altına aldığını öğreniyoruz. Tabii bu dizelerde dikkati çeken nokta “Rus’tan başka” ifadesidir. Çoğu araştırmacı bu ifadelerin Radloff’a yapılan aktarım sırasında destan anlatıcılarının eklemesi ile destana girdiğini, destanın aslında bulunmadığını düşünmektedir. Buna rağmen o veya bu şekilde destana giren ve Manas’ın, “Ak Padışa” olarak nitelenen Rus Çarı’na tâbi olması durumu Oğuz Kağan’ın mutlak cihan hakimiyeti anlayışı ile zıt düşmektedir.

Manas Destanı’nın yazıya geçirilen ve anlatıla gelen varyantlarında net bir biçimde Manas’ın Müslüman olduğu görülür. Destan’ın birçok yerinde İslam dinine ait tabirler bulunur.
Manas’ın beşikteyken konuşması ve “Müslüman yolunu açacağım, kafir malını saçacağım” deyişi, Almambet’in Müslüman olarak yurdundan ayrılıp Manas’a katılması hatta Destan’ın sonlarında Manas’ın Mekke’ye hacca gitmesi gibi örnekleri destanda görebilmekteyiz.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Göz Atın
Kapalı
Başa dön tuşu