Bilim

Kelebek etkisi nedir? Kelebek Etkisi Örnekleri

Kelebek Etkisi nedir?‘ gibi bir soru aklınızda canlandıysa basitçe cevabı Wikipedia’da şu biçimdedir; Kelebek etkisi, bir sistemin başlangıç verilerindeki küçük değişikliklerin büyük ve öngörülemez sonuçlar doğurabilmesine verilen addır.

Kelebek etkisi denince bu işin erbabı; matematikçi, meteorolog ve hem de kaos teorisine çok büyük katkıları olan Amerikalı Edward Norton Lorenz’in (23 Mayıs 1917-16 Nisan 2008) vermiş olduğu analoji örneği gelir; Amazon Ormanları’nda bir kelebeğin kanatlarını çırpması, Amerika’da bir fırtınanın çıkmasına sebep olabilir. Daha sonra bu söz gelimi başka pek çok farklı versiyonu karşımıza çıkmıştır. Kelebek etkisi, en basit anlatış ile birlikte bir sistemin başlangıç verilerinde küçük değişiklikler sağlandığında öngörülemez ve büyük sonuçların doğabilmesidir.

Edward Norton Lorenz, hava durumu modellemesiyle ilgili gerçekleştirmiş olduğu bir deney esnasında gerçekletirmiş olduğu ufak bir rakam hatası yüzünden oldukça farklı sonuçlar elde ettiğini fark edince, Kelebek Etkisinin temelini fark etmeden atmış oldu. Çok ufak bir değişimin yarattığı muazzam fark karşısında bir hayli şaşıran bilim insanı, konu hakkında bir makale yayınlar. Edward Norton Lorenz’in bu makalesi ödül alır.

KELEBEK ETKİSİ TEORİSİ

Kelebek Etkisi teorisini ortaya koymak için çalışmalara başlayan Norton Lorenz, işi basit denklemler haline getirmek için çalışmalar yaptı. Bu çalışmalar esnasında üç basit denklem kullandı ve bu denklemlerde yapmış olduğu en ufak değişikliklerin bile oldukça farklı sonuçlara ulaştığını gördü. Çeşitli çekerler oluşturan Norton Lorenz, bu model ile kaos teorisine en büyük katkılarından birini yapmış oldu. Çekerler kaotik sistemleri anlamamıza yardımcı olur, yani kaosun matematiksel olarak vücut bulmuş halidir. Çekerlere bakıldığı taktirde karmaşıklıktan bir düzenin oluştuğunu görürüz ve kaos teorisini açıklamak için sıklıkla kullanırız.

Hava tahmini modeli meydana getirirken birden bire tamamen farklı bir şeyin içinde kendini bulan Norton Lorenz, gerçekleştirmiş olduğu denklemleri 3 boyutlu grafik haline getirdiği zaman ortaya kelebeğe benzeyen şeklin çıktığını görmüştür. Norton Lorenz çekleri olarak isimlendirilen bu üçboyutlu düzlemde, grafiğin sarmallaştığını ve hiçbir zaman birbirini kesmediğini görmüştür. Sistem kararlı değildir, periyodik davranış sergilemez ve kendisini tekrar etmez. Norton Lorenz çekeri de bir kelebeğin kanatlarını andırır.

Kelebek etkisi kavramından ortaya çıkan en önemli sonuç, dünya üstünde ki tüm canlıların bir biçimde birbirleriyle bağlantılı olduğu, her şeyin birbirine zincirleme olarak tesir ettiği ve yaşamı var eden şeyinde bu etki döngüsü olduğudur. Hayatımızda önemsiz görünen her ayrıntı, çok kolay seviyede yapmış olduğumuz her hareket esasında ya bizim veya başkasının yaşamının akışını etkiler. Kısaca parça, bütünün habercisidir ve parçadaki her değişiklik olayın tamamını etkiler.

Kelebek Etkisi Olayları ve Örnekleri

Git gide büyüyen sonuçlara çıkması ile bilinen kelebek etkisinin örneklerinden en bilinenleri aşağıdaki gibidir.

  1. Adolf Hitler; İngiliz askerin 1918 yılında Adolf hitleri bir tren kazasında kurtarması daha sonra 60 milyondan fazla yahudi kökenli insanların ölümüne etki etmiş olabilir.
  2. Slogan; Protesto gösterileri yapılırken birinin aniden slogan atan birinin binlerce kişiyle devam etmesi gibi.
  3. Kıvılcım; Diğer kelebek etkisi örneğimiz, bir kıvılcımın büyük bir yangına sebep olması örneğidir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu