Genel

İndeterminizm Nedir?

İndeterminizm nedirSorusuna yanıt olarak; Türkçe’de belirlenmezcilik olarak tanımlandığını söyleyebiliriz. İndeterminizme göre, insanın iradesi özgürdür. İnsan davranışlarında serbesttir çünkü onu etkileyen hiçbir unsur yoktur. İnsan özgürce eylemlerde bulunduğundan her davranışından da sorumludur.

Determinizm görüşüne karşı çıkan indeterminizm, evrende meydana gelen her olayın değişmez yasalar ile açıklanamayacağını ve neden-sonuç ilişkisine bağlı olmayan olaylar zincirlerinin de bulunduğunu savunur. Metafizik alanında teolojiye göre hareket eden düşünürler, Tanrı karşısında insanın sorumluluğu sorununu çözebilmek için indeterminizmden yararlanmışlardır. Buna göre, Tanrı mutlak irade, insan ise cüz’i irade sahibidir. Dolayısıyla bu cüz’i iradenin sonucu olarak da yaptıklarından sorumludur.

indeterminizm nedir 1

İnderteminizmin İlkeleri

İndeterminizmin ilkeleri nelerdir kısaca göz atalım:

  • İnsan ahlaki eylemlerinde tamamen özgürdür,
  • İnsan eylemleri hiçbir etken tarafından belirlenmez,
  • İnsanlar özgür iradelerini kendileri kullanırlar,
  • Bireyler ahlak yasalarına özgürce uyarlar ya da uymazlar bu onların iradesindedir,
  • Bireylerin özgür tercihleri, onlara doğal bir sorumluluk yüklemektedir.
  • Bireyler eylemde bulunurken hem özgür hem sorumludurlar.

Otodeterminizm Nedir?

Otodeterminizm nedir? İnsanın ahlaki sorumluluğu konusunda determinizm ve indeterminizm ile birlikte üçüncü görüştür. Otoderminizm nedir? Sorusuna yanıt olarak; indeterminizm ve determinizm görüşlerini uzlaştıran ve insanın ahlaki eylemlerinin kişiliğinin bir ürünü olduğunu savunan görüş olduğunu söyleyebiliriz.

Immanuel Kant’a göre insanlar kendi ahlaki yasalarını kendileri belirler. Yani her insanın kişiliği kendi ahlak yasalarını belirler. Otodeterminizm, determinizm ile indeterminizm arasında bir uzlaşma noktasıdır. Otodeterminizme göre insan davranışlarını etkileyen bazı faktörler vardır ancak insan özgür iradesini kişisel olarak elde edebilir. Bu özgürlük kişilere altın bir tepside sunulmaz. İnsan kendi özgürlüğünü kendi yaratmalıdır. Bu tür bir özgürlüğün tek sınırı bulunmaktadır. Bu sınır da insan aklının kendi kendine koyduğu sınırlardır.

Özgürlüğün kaynağı kişiliktir. İnsanlar kişiliklerini geliştirmeleri ve akıllarını kullanmalarının sonucunda özgürlüklerine ulaşırlar. İradesini kullanarak bilgi, birikim ve tecrübelerini geliştirmiş olanlar özgürlüğe kavuşurlar. Otodeterminizme göre kişiliği gelişmiş insanla kişiliği gelişmemiş insan arasında özgürlük seviyesi bakımından ciddi bir fark vardır.

Otodeterminizm ve Immanuel Kant

otodeterminizm ve immanuel kant

Otodeterminizm ve Immanuel Kant dememizin sebebi, otodeterminizmin en büyük temsilcisinin Immanuel Kant olmasıdır. Kant’a göre insan yalnızca fizyolojik ihtiyaçlarından dolayı değil, bir ahlaki değeri gerçekleştirmek amacıyla da davranışlarda bulunur. İnsanla ahlaki eylemlerinde dış etkenlerden bağımsız olarak karar verebilirler. Bu açıdan özgürlerdir. Fakat bu özgürlük keyfe keder bir özgürlük değil, bazı ahlak yasalarına bağlı bir özgürlük olmalıdır.

Immanuel Kant’a göre insan bir bakımdan doğal belirlenim altında iken  diğer yandan ise otonom yönü ile de özgürdür. Kant’a göre dışarıdan gelen etkenlere, yasaya veya buyruğa göre davranmak durumunda olan birisi ayıplanmaveya dışlanma korkusu ile eylemde bulunurken ahlaki ve özerk davranan birisi ise her ne olursa olsun o eylemin ahlaken yapılması gerektiğini düşünür. Yani özgürce kendi karakterini ortaya koyan birisi özgür iradesini eline almıştır.

Kaynak: https://www.felsefe.gen.tr/indeterminizm-belirlenmezcilik-nedir-ne-demektir/

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu