BilimEğitimGenel

Hücre Nedir? Hücre Organelleri Hakkında Bilgi

Hücre, canlıların tüm yaşam özelliklerini taşımakta olan ve aynı zamanda en uygun şartlarda yaşamlarını tek başına sürdürebilme yeteneğine sahip temel ve en küçük yapı birimi olarak tanımlayabiliriz. İnsan vücudu, diğer bitki ve hayvanlarda da olduğu gibi temel yapı birimi dediğimiz gözle görülemeyecek derecede ufak, canlı yapı taşlarından oluşmaktadır. Kısaca tanımını yapacak olursak, çok hücreli canlılarda bulunan en küçük yaşam birimidir diyebiliriz.

Tarihçesi

Varlığı ilk kez 1665 yılında Robert Hooke tarafından mikroskopla görülmüş olan hücrenin iç yapısı daha sonraki dönemlerde elektro mikroskop vasıtasıyla daha detaylı incelenmiştir. Hücrelerin yapısını oluşturan, zar, enzimler ve organelleri sayesinde canlılıklarını sürdürmektedirler. Hücrelerde bulunan organellerden bazıları eksik olabilmektedir. Fakat canlılığın devam edebilmesi adına kesinlikle yarı geçirgen zarın ve enzim sistemlerinin bulunması gerekmektedir.

İlgili Makaleler

Hücre Organelleri Nelerdir?

Organel, Canlıların en küçük birimi dedik ama hücreyi de bir araya getiren çeşitli elemanlar bulunmaktadır. Her birinin farklı görevi ve özelliği olduğu gibi bir çoğunun kendine ait birer uzuv gibi düşünebiliriz. Bu organelleri aşağıdaki gibi inceleyebiliriz.

    Hücre Zarı

Dış etkilerden koruma görevi gören, hücreye şekil veren aynı zaman da hücrenin dağılmasına engel olan esnek yapılı bir maddedir.

"<yoastmark

Hücre Zarı  Yapısı ve Görevleri

  1. Madde alışverişlerini sağlar.
  2. Seçici geçirgendir.
  3. Hücreyi tüm dış etkilerden korur.
  4. Hücreye şekil vererek ve bütünlüğünü korur.
  5. Yapısında olan glikolipit ve glikoproteinler ile hücreye kimlik kazandırır.
  6. Yüzeyinde taşımış olduğu reseptörler ile besin, hormon ve mikroorganizmaların tanınabilmesini sağlar.
  7. Hücreler arası bağlantı ve iletişim sağlar.

Diğer organeller hakkında kısaca tanımlarıyla beraber açıklayalım.

Kaktüs Nedir? Kaktüs Çeşitleri ve Özellikleri

  1. Sitoplazma

Sitoplazma, zar ve çekirdek zarı arasında kalarak bu bölümünü kaplayan, homojen özelliğe sahip, kolloidal ve sürekli değişim halinde olan bir eriyiktir. İçerisinde canlı ve cansız yapılar yer alır. Canlı bu maddelere “Protoplazma” adı verilmektedir. Protoplazmanın yapısında sitoplazma ve çekirdek bulunmaktadır.

"(Hücre)

 

  1. Çekirdek

Çekirdek, tanecikli ve lifli bir yapısı bulunmaktadır. En önemli görevi hücreyi yönetmesidir. Çekirdek zarının içerisinde, nükleoplazma, kromozom ve çekirdekçik yer alır. Çekirdek zarı iki tabaka ve çok gözenekli bir yapıdan oluşmaktadır. Nükleoplazma ise çekirdek özü olmasıyla beraber protein ve tuz bakımından zengin bir içeriğe sahiptir. Görevi, hücrenin yaşamını sürmesini ve çalışmasını düzenlemektir. Çekirdeğin ölmesiyle beraber hücre de ölür. Bu şekilde bölünme gerçekleşmektedir.

Hücre Çekirdeği
Hücre Çekirdeği

 

  1. Prokaryot Hücre

Prokaryot hücrelerin içerisinde sadece zarı olmayan organel olan ribozom yer alır. İçerisinde stoplazmalar dağınık şekilde bulunmaktadır. Gerçek zar bulundurmaktadır.

(Hücre) Prokaryot
(Hücre)Prokaryot

 

  1. Ökaryot Hücre

Ökaryot hücrelerin içerisinde zarsız, tek veya çift katlı zarlara sahip farklı görev ve fonksiyonları yerine getirmekte olan organeller yer almaktadır. İçerisindeki yer alan bu organellerin sayı ve çeşitleri tipine, beslenme şekline, yaşına göre farklılık göstermektedir. Bitki ve hayvan hücrelerinde çeşitli fonksiyonları yürütmekte olan organeller bulunmaktadır.

(Hücre)Ökaryot
(Hücre) Ökaryot

 

  1. Ribozom

Ribozom, bulunduğu canlıya özel proteinleri hücrenin içerisinde sentezleyen organeldir. Protein gibi enzim de sentezlemektedir. Bu organelin zarı bulunmamaktadır ve canlıların hepsinde ribozoma bulunmaktadır.

(Hücre) ribozom
(Hücre) ribozom

 

  1. Endoplazmik Retikulum

Endoplazmik retikulum, zar ile çekirdek zarı arasında uzanmakta olan kanallar sistemine “Endoplazmik Retikulum” denir. Genel olarak hücreye destek olmaktadırlar. Hücre çekirdeğinin sabit kalmasını sağlar. Yağ moleküllerinin sentezini yapar. Alkol ve ilaç gibi maddelerin zehirleyici etkilerini yok eder. Steroit yapılı bazı hormonların  sentezine yardımcı olur.

Endoplazmik Retikulum (Hücre)
Endoplazmik Retikulum (Hücre)

Hücrede 2 çeşit endoplazmik retikulum yer almaktadır. Bunlar;

  • Granüllü endoplazmik retikulum: Üstünde ribozomların yer aldığı endoplazmik retikuluma verilen isimdir. Bu ribozomlar proteini sentezleme görevini üstlenmektedir. Ribozomları keseler şeklinde kaplayarak golgi aygıtına iletmektedir.
  • Granülsüz endoplazmik retikulum: Üstünde ribozomların olmadığı endoplazmik retikuluma verilen isimdir. En çok karaciğer de görünen ve glikozların fazlasını depolamakla görevine devam eder. Hareket halinde kasların gevşemesine yardımcı olmaktadır.

 

  1. Golgi Aygıtı

Protein-yağ yapılı çok sayıda yassılaşmış kesenin ve küçük kofulların bir araya gelmesi sonucu oluşan organeldir. Aynı zamanda bu hücreye “Golgi Cisimciği” de diyebiliriz. Genel adıyla Golgi aygıtı, proteinlerin ve lipitlerin küçük keseciklere taşınması, değiştirilmesi ve paketlenmesi görevini üstlenmektedir. Lizozomların meydana gelmesinde rol oynar. Endoplazmik retikulumlarda üretilmekte olan maddelerin büyük bir kısmı Golgi aygıtında ayrıştırılıp depolama işlemi yapılmasında sonra paketlenmektedir.

Golgi aygıtı (cisimciği)
Golgi aygıtı (cisimciği)

 

  1. Lizozom

Tek katlı zarla çevrilen ve enzimleri taşımakta olan organele verilen isimdir. Lizozom, hücrede yer alan yabancı madde, bakteri ve virüsleri etkisiz hale getirmede görevlidir. Bozulan ve yaşlanan organelleri yok eder. Döllenme aşamasında spermin baş kısmında bulunarak yumurtanın delinmesini sağlar.

Lizozom
Lizozom

 

 

  1. Koful

Koful, sitoplazmadan arınmış, tek bir zarla çevrili aynı zamanda içi sıvı dolu olan hücre içi boşluklara verilen isimdir. 4 çeşit koful bulunmaktadır. Bunlar;

  • Besin Kofulu: Endositoz ile besinlerin hücreye alınmasından sonra oluşan keseciklere verilen isimdir.
  • Salgı Kofulu: Metobolizma sonucunda oluşan atık maddelerin ve golgi cisimciğinde üretilmiş olan salgıların hücre dışına atılmasını sağlayan keseciklerdir.
  • Depo Kofulu: Hücrenin ihtiyacı olan besin çeşitlerini ve zararlı maddeleri depoladıktan sonra dışarı atmakla görevli kofuldur.
  • Kontraktil Koful: Ökaryotik tek hücreli canlılardaki hücre içine girmiş olan suyun fazlasını dışarı atmakla görevli olan kofuldur.
koful
koful

 

  1. Mitokondri

Mitokondri, genel olarak ökaryotik canlılarda yer alan çift zara bağlı bir organeldir. Gerek duyulduğu zaman çoğalarak proteinleri sentezlemeye yardım eder. Hücresel enerji sağlamakla görevlidir. Geçici süreyle kalsiyum depolayarak hücrenin kalsiyum homeostazı için katkıda bulunur. Bu sayede farklılaşmasını ve büyümesini sağlar.

 

mitokondri
mitokondri

 

 

  1. Sentrozom

Sentrozom, çoğunlukla hayvan hücrelerinde, alg ve mantarlarda çekirdeğin hemen yanında bulunan zarsız bir organeldir. Bölünme sırasında kromozomları zıt kutuplara ayırarak aralarında iğ iplikleri oluşumunu sağlar. Sentrozom hayvan hücrelerinin ana mikrotübül düzenleme merkezidir. Aynı zamanda yapı döngüsünün devam etmesini sağlar.

Hücre Kültürü Nedir?

Hücre kültürü, laboratuvar ortamında bizim gözetimimiz altında şekillendirdiğimiz zaman dilimidir. Bu olay aslında hayvanların hücreleri ile yapılan deneyler olarak adlandırabiliriz.

Hücre Kültürü Tarihçesi;

Laboratuvar ortamlarında hücre kültürünün tarihçesi ilk deneyler yukarıda da dediğimiz gibi 19. yy. başlarında gerçekleşmeye başlanmıştır. İlk olarak çözeltiler ile bir hayvanın organını beden haricinde canlı tutarak kayıtlara alınmıştır.

Kök Hücre Nedir?

Kök hücre, İnsan vücudunda bulunan tüm organ ve dokular hücrelerden oluşmaktadır. Bazı hücreler kendilerini yenileyerek, farklı tiplere dönüşebilme özelliğine sahiptir. Kökhücre adı verilen bu hücreler ise, çoğalma özelliği olmayan kas ve sinir hücrelerinden farklı olarak bölünüp, çoğalabilir. Tek bir hücreden milyonlarca hücrenin oluşmasını sağlayan bu kökhücreler, aynı zamanda kendisini yenilemek adına bölünmeyle çoğalabilmektedir. Kök hücreler, O2 taşıma işlemini, hormonal ve sinirsel iletim sağlayamıyor olsa da, bu önemli görevleri yerine getirmesi gereken hücrelerin oluşmasında aktif rol oynamaktadır.

Neandertal nedir? ilk insanların Özellikleri Hakkında Bilgiler

Kök Hücre Bağışı Nasıl Yapılır?

Kök hücre bağışı, 18 ve 50 yaş arasında olan sağlıklı herkes kök hücre bağışını yapabilir. Periferik yani vücut dolaşımında yer alan kandan toplanmış olan kökhücre, en çok kullanılan bağış yöntemi olarak bilinir. Kan bağışına benzemekte olan bu yöntemde, vericiye 4 ya da 5 gün boyunca günde iki kez olmak kaydıyla ilaç verilir. Bu sayede kökhücrelerin dolaşımdaki kana karışması sağlanır. Sonrasında kolda bulunan damara takılmış kateter yardımıyla alınan kan, özel bir makineye bağlıdır. Yaklaşık olarak 3 saat, verici makineye bağlı vaziyettedir. Bu işlemler yapılırken verici için risk taşımamaktadır. Alınan bu kökhücre hemen hastaya aktarılabilir veya dondurma işlemi yapılarak daha sonra kullanılmak için saklanabilir.

Diğer bağış yöntemi ise kemik iliği toplanmasıdır. Bağış işlemi yapılmadan önceki hafta, bağışçıdan bir ünite kan alınıp saklanmaktadır. Kök hücre bağışının yapılacağı gün bağışçıyı genel anestezi ile uyuturlar. Pelvis kemiğinin bulunduğu yere küçük bir kesi açılır ve özel bir iğne aracılığıyla pelvis kemiğinin içine girilerek toplama işlemleri yapılır. Bağışçı çoğu zaman aynı gün taburcu edilmektedir.

 Kaynaklar:

https://www.google.com/

https://tr.wikipedia.org/wiki/H%C3%BCcre

 

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu