Bilim

Genetik Sürüklenme Nedir?

Genetik sürüklenme, genetik örnekleme hatası veya sewall wright etkisi olarak da adlandırılmaktadır. Rastgele seçilmesi nedeniyle herhangi bir popülasyondaki belirgin genlerin alel sıklığındaki değişikliklerdir. Genellikle küçük popülasyonlarda meydana gelmektedir. Bu küçük popülasyonlarda genlerin frekansı ya da sıklığı zamanla büyük ölçekte değişim gösterebilir. Büyük popülasyonlarda ise her genin frekansı veya alel sıklığı neredeyse sabit kalır.

Genetik sürüklenme başladıktan sonra ilgili alel belirli bir lokustaki bulunan tek alel oluncaya kadar devam eder. Bu durum her zaman böyle değildir bazen de herhangi bir popülasyon tarafından yok edilene kadar devam eder. Doğal seçilim ile genetik sürüklenme birbiri ile çok karıştırılmaktadır. Aralarındaki fark, frekans değişimine katılan alellerin aktif olması durumudur. Eğer aleller organizmanın genindeki DNA’nın çoğaltılmasına sebep oluyorsa frekans artacaktır. Eğer aleller canlıya zarar veriyorsa frekans azalacaktır.

İlgili Makaleler
 Merak Ediyorsan Yazımızı Hemen Oku

 

Bu olayların sebebi alelin canlı ve canlının çevresi üzerinde direkt etki göstermesinden kaynaklanmaktadır. Alel arttığında veya azaldığında organizmada mevcut olduğundan sürüklenme gerçekleşmektedir.

Genetik Sürüklenme ve Sonuçları

Bir önceki başlıkta genetik sürüklenmenin nasıl gerçekleştiği ve adımlarını paylaştık. Peki sürüklenmenin sonucunda neler olur?

  • Sürüklenme alellerin ya da genotiplerin kaybı ile alellerin sabitlenmesini sağlayacaktır.
  • Alellerin frekanslarında rastgele olacak şekilde değişikliklere sebep olur.
  • Aseksüel organizmalarda bütün genotiplerin kaybına veya sabitlenmesine yol açabilir.
  • Genetik sürüklenme aralarında gen akışı olmayan popülasyonlar arasında genetik farklılaşma miktarını artırmaktadır.
  • Diploid organizmalarda akraba çiftleşme katsayısında artışa ve sonrasında heterozigot kaybına neden olur.
  • Genetik sürüklenmenin uzun vadede 2 önemli evrimsel sonucu mevcuttur. Bunlardan ilki Genetik sürüklenmenin popülasyon bölünmesini kolaylaştıracak adaptif mutasyonların birikmesine neden olarak yeni bir türün ortaya çıkmasını kolaylaştırmaktır.

Genetik sürüklenmenin sonuçları genel olarak bu 6 maddeden ibarettir. Burada tam olarak anlaşılmayabilir. Bu yüzden örnekler üzerinden bu genetik sürüklenmenin evrelerini ve sonuçlarını incelemek gerekir. Genetik sürüklenmenin örnekleri alt başlıkta yer almaktadır.

Genetik Sürüklenme Örnekleri

Genetik sürüklenme ile ilgili 2 tane örnek ele aldık. Bunlardan ilki varsayımsal bir örnekleme ikincisi ise ihtimal dahilinde gerçekleşebilecek bir örneklemedir.

Rastgele bir varsayımsal popülasyonu düşünecek olursak:

100 tane tavşanın oluşturduğu bir popülasyondan oluşan ormanı düşünelim. Bu popülasyonda yer alan tavşanları birçok farklı kürk rengi olabilir. ( Bu renkler kahverengi,ten rengi, siyah, sarıya yakın kahverengi, gri, kırmızı ve beyaz olabilir.)

Popülasyon içerisinde kürk renginden sorumlu olan farklı alel genleri eşit olarak dağılır. Bu popülasyona bir hastalık geldiğinde tavşanların 98 tanesinin öldüğünü düşünelim. Geriye kalan 2 tavşan sadece tesadüf üzeri gri ve kırmızı tavşanlar olursa genler 6 alelden sadece 2 ‘ye sürüklenmiş olacaktır. Bu genetik sürüklenme, darboğaz etkisinin bir örneği olarak verilmiştir.

Gerçek hayatta bir popülasyon düşünecek olursak:

Gerçek hayatta bir popülasyon düşünelim. Genetik sürüklenme kolay bir şekilde görülmese de herhangi bir popülasyonda her an olabilir. Çoğunlukla ortaya çıkan mutasyonlar sonucu organizmalar üzerinde fazla etki görülmez. Organizmaların çoğalması mutasyonları aktarılırken organizma olduğunda mutasyon aktarılamaz.

Genetik sürüklenme genellikle küçük popülasyonlarda görülür. Nadiren de olsa büyük popülasyonlarda da gerçekleşebilir. Bunun sebebi ise alelleri sadece bazı bireylerin taşıyor olmasından kaynaklanmaktadır. Bu alellerin çoğaltılması veya kopyalanmaması doğal seleksiyona değil tamamen şansa bağlıdır. Birçok alel büyük değişimler görülmese de popülasyonlarda ortaya çıkabilir veya sonradan kaybolabilir.

Genetik Sürüklenme Türleri

Mevcut genetik sürüklenme türlerinin birkaç tanesinden bahsedelim.

  • Popülasyon Darboğazı

Herhangi bir popülasyonun boyutunu büyük bir ölçüde azaltan olaylar olan “Popülasyon Darboğazı” sonrasında genetik sürüklenme yaygın olarak görülmektedir. Rekabet, avlanma ve hastalık popülasyon büyüklüğünde büyük düşüşlere yol açabilir. Bu durumlarda genetik sürüklenme nadir olarak alellerin kaybına ve gen havuzunun daralmasına neden olabilmektedir.

Genetik sürüklenme yeni ortaya çıkan bir popülasyonun orijinal popülasyondan genetik olarak farklılıklar göstermesine neden olabilir. Bu da genetik sürüklenmenin başka türlerinin evriminde rol oynadığı hipotezini ortaya çıkarmıştır.

Bitki popülasyonu kaldırıldığı zaman ya da bitki enfeksiyonunu önleme, patojeni doğrudan öldürmek için ortamın değiştirilmesi genetik sürüklenmeye yol açacaktır. Örnek olarak sıcak, kuru hava gibi bir değişiklik bitki popülasyonunun azalmasına neden olabilir. İnsanlar antibiyotik tedavisini tamamlamadığı ve eksik bıraktığı zamanlarda bu tip bir genetik sürüklenme görülebilir. Antibiyotikler, sahip oldukları alellere bakılmaksızın sistemdeki zararlı bütün bakterileri öldürürler ve bakteri sayılarında çok büyük bir azalmaya sebep olurlar. Bunun sonucunda da antibiyotikler hastalığın semptomlarını durdurmuş olurlar.

  • Kurucu Etkisi

Sadece küçük bir kısmı temsil etmekte olan çok az sayıda bireyin yeni bir popülasyon başlatması sonucu kurucu etki ortaya çıkmaktadır. Bağlantısını kopmuş olduğu ana popülasyon ile tekrardan etkileşime geçmez ise yani çoğalmazsa yeni ortaya çıkan popülasyonun alel frekansı farklı olacaktır. ( ana popülasyondaki frekansa göre farklı olacaktır. )

Bunun yaşamdaki en büyük gözlemi adalarda yapılabilir. Çoğu ada kurucu etkisi sebebi ile sadece o adada olan türleri içermektedir. Rastgele bir türe sahip kuşlardan sadece iki tanesinin bir adaya indiğini düşünelim. Onların alelleri var olan çeşitliliği tek başlarına açıklamaya yetecektir. Başlarda aleller kontrolleri ellerinde tutsalar da sonradan yeni adaptasyonlara girmek için mutasyon geçirirler.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu