Genel

Epistemoloji Nedir?

Epistemoloji nedir? ya da Bilgi felsefesi nedir? Epistemoloji ya da bilgi felsefesi, bilginin doğasıyla, kaynağıyla ve gerçekliğiyle ilgilenen bir felsefe dalıdır. Epistemoloji bilginin kendisiyle ilgilenir. Bilgi, epistemolojinin temel kaynağıdır. Epistemoloji nedir? Başlıklı bu yazımızda, epistemoloji hakkında bazı bilgiler verip incelemelerde bulunacağız. Keyifli okumalar dileriz.

Epistemoloji, tarihi olarak Antik Yunan felsefesine kadar uzanır. Örneğin ünlü filozof Sokrates, insanın doğumuyla birlikte tüm bilgilere sahip olduğunu, sadece hatırlamasının yeterli olacağını savunur. Platon ise dünyayı “nesneler dünyası” ve “idealar dünyası” olarak ikiye ayırarak, gerçek bilgilerin idealar dünyasında bulunduğunu savunmuştur.

Epistemolojinin Temel Kavramları

Epistemolojinin temel kavramları üçe ayrılır. Bunlar; doğruluk, gerçeklik ve temellendirmedir. Epistemolojinin temel kavramları ile ilgili daha detaylı olarak başlıklandırma yaparak incelemelerde bulunalım.

epistemolojinin temel kavramlaro

Doğruluk

Doğruluk, akıl, gözlem ve bilimsel doğrularla, gerçeklik arasındaki uyumdur. Algılarımızla uyuşanlara doğru deriz. Bu gerçeklikten farklı bir durumdur. Doğru olan her şey gerçek olmayabilir. Gerçek mutlak olmalıdır ve tek olmalıdır. Ancak doğru öznel ve birden çok olabilir. Örneğin; baktığım yerden televizyonu göremediğim doğrudur. Ancak başka birisi baktığı yerden televizyonu görebilir. Bu da bir doğrudur. Dolayısıyla iki doğru aynı anda bulunabilir.

Gerçeklik

Gerçeklik, sabit olarak varlığın ve nesnenin kendisidir. Sıklıkla doğruluk ile eş anlamlı olarak kullanılsa da felsefede bu iki kavram birbirinden farklıdır. Yukarıda belirttiğimiz gibi, gerçek nesnel ve mutlak olmalıdır. Ancak felsefede bu da tartışmalı bir konudur. Örneğin aşırı şüpheciler doğruluğu ve gerçekliği kabul etmezler. Çünkü algılarımıza ve duyularımıza asla tam olarak güvenemeyeceğimizi savunurlar. Algılar yanılabilir olduğundan gerçeklikten söz edemeyiz derler.

Temellendirme

Temellendirme, ortaya atılan bilgilerin bir dayanağa bağlanmasıdır. Bilgilerin doğru ya da yanlış olduğunu örneklendirme yöntemiyle yapılır.  ‘Önerme” ve ”Tüme varım” yöntemleri temellendirmenin bir parçasıdır. Bu kavram, felsefenin doğuşunda da önemli bir yere sahiptir.

Epistemolojinin Soruları

Epistemolojinin soruları şöyle sıralanabilir:

  • Bilgi nedir?
  • Bilginin kaynağı nedir?
  • Bilginin değeri nedir?
  • Doğru bilgi var mıdır?
  • Bilginin sınırı nedir?
  • Bilginin yöntemi nedir?
  • İnsan neyi bilebilir?
  • Gerçek bilgi var mıdır?
  • Bilginin özellikleri nelerdir?
  • Bilgi ne anlam ifade eder?
  • Bilmek önemli midir?

Epistemoloji İle İlgili Kitaplar

epistemoloji ile ilgili kitaplar

Epistemoloji ile ilgili kitaplar oldukça fazla olarak Türkçe’ye çevrilmiştir. Bazılarını şöyle sıralayabiliriz:

Ahmet Cevizci, “Bilgi Felsefesi”, Say yayınları

Dr. Adnan Ömerustaoğlu, “Bilgi Kuramı; Karl Popper’in Eleştirel Akılcılığı Üzerine”, araştırma Yayınları

Alparslan Açıkgenç, “Bilgi Felsefesi”, İnsan Yayınları

Editör: Hasan Yücel Başdemir, “Epistemoloji Temel Metinler”, Hitit Kitap

Betül Çotuksöken-Ahu Tunçel, “Bilgi Felsefesi”, Heyamola Yayınları

Aristoteles – Poetika / Retorik / Atinalıların Devleti

David Hume – İnsanın Anlama Yetisi Üzerine

Benedict de Spinoza – Ethica

Bertrand Russell – Felsefe Sorunları / Batı Felsefesi Tarihi

Henri Bergson – Metafizik Üzerine / Yaratıcı Tekamül / Madde ve Benlik

Nebi Mehdiyev, “Çağdaş Epistemolojiye Giriş”, İnsan Yayınları

https://tr.wikipedia.org/wiki/Epistemoloji

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu