Nedir

Empirizm Nedir?

Empirizm ya da deneycilik. Bu görüşe göre, insanlar ancak deney yani, duyularına dayalı deneyimler sonucu bilgi sahibi olabilirler. Empirizme göre insan, doğuştan bilgi sahibi değildir. İnsan yavrusu doğduğunda zihni tabula rasa gibidir, yani boştur. Bu yazımızda “Empirizm nedir?” Sorusunun yanıtını vermeye çalışacağız.

Empirizm, akılcılığın zıddıdır. Akılcılık yani rasyonalizm, bilginin kaynağının akıl olduğunu söyler. Ancak empirizme göre bilgi yalnızca deney ve tecrübe ile edinilebilir. Dolayısıyla empirizm, doğuştan gelen ve akıl yürütmeye dayalı olan bilgileri reddetmektedir.

İlgili Makaleler

Empirizmin Tarihi

Şimdi empirizmin tarihine göz atalım. Deneycilik, ilk olarak Antik Yunan felsefesinde karşımıza çıkıyor. İlk temsilcisi ise Epikür.

Epikür; “Mühür, bal mumuna nasıl tıpatıp kendi izini bırakırsa eşya da bizde belli izler bırakır.” demiştir. Bu sözüyle deneyciliğin ilk örneklerinden birini ortaya koymuş olur. Ona göre zihni yanıltan şey duyular değildir. Zihni yanıltan, aklın duyulara yüklediği anlamlar ve yargılardır.

Deneycilik, ilk olarak Antik Yunan felsefesinde karşımıza çıksa da sistematik bir felsefe haline gelişi Yeni Çağ felsefesi ile birlikte olmuştur. İngiliz deneyciliği akımı hem empirizm içinde hem de felsefe akımları içinde çok önemli bir yere sahip olmuştur. Locke, Berkeley ve Hume İngiliz deneyciliğinin en önemli isimleri olarak karşımıza çıkar.

John Locke; deneyciliğin yeni çağda yeniden doğuşunu ve gelişimini sağlayan filozoftur dersek yanlış olmaz. Deneyciliği kendi başına sistematik bir felsefe haline getirmiştir. İnsan Zihni Üzerine Bir Deneme isimli eserinde insan zihnini hiçbir tasarıma sahip olmayan ve üzerinde hiçbir yazı bulunmayan bir kağıda benzetmiştir. İnsanın bilgiyi nereden aldığı sorusuna ise “deneyden” aldığı cevabını verir.

evrimagaci.org public content media 51788bfaadba87c2cf06814278a000f7
John Locke

Locke’a göre bütün bilgiler deney kaynaklı yani “a posteriori bilgiler”dir. John Locke insan zihni için tabula rasa yani boş levha terimini de kullanmıştır.

David Hume; empirizmin önde gelen isimlerinden biridir. Ona göre aklın ve mantığın temel ilkeleri bile en nihayetinde deney ve gözlemlere dayanır. Böylece Hume, empirizmi daha da ileri boyuta taşımıştır. On göre insanların zihnindeki en soyut idealardan olan Tanrı ideası bile izlenimlerden ileri gelmştir.

david hume 2
David Hume

George Berkeley; idealizmin önde gelen filozofları arasında sayılır. Ancak empirizm felsefesinde de kendisine yer bulmuştur. Berkeley’e göre, her şey insan zihnindeki düşüncelerden ibarettir. Yani varlık düşüncedir. Buna göre varlıkların ve nesnelerin özü, algılanmış olmalarından ibarettir.

George Berkeley by John Smibert
George Berkeley

Empirizmin Özellikleri

Empirizmin özelliklerini şöyle sıralayabiliriz:

  • Deneycilik, apriori olan hiçbir bilgiyi kabul etmez. Deneyciliğe göre her bilgi deney ve gözlem yoluyla elde edilir.
  • İnsan doğuştan herhangi bir bilgiye sahip değildir.
  • Akılcılığın zıddıdır ve karşısında yer alır.
  • Diyalektikten yoksun olduğundan dolayı tek boyutludur.
  • Bilgi edinmede düşüncenin ve aklın rolünü göz ardı eder.
  • Öğrenme sürecini etkin değil, edilgin bir süreç olarak görür.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Göz Atın
Kapalı
Başa dön tuşu