Genel

Diyalektik Felsefe Nedir?

Felsefe serimizde bugün diyalektik felsefe konusunu inceleyeceğiz. Peki diyalektik felsefe nedir? Diyalektik Yunanca “dialektike tekhne” yani “tartışma sanatı“ndan türemiştir. Kabaca; tez ve hipotez üreterek senteze ulaşma, akıl yürüterek doğruya ulaşma anlamlarına gelir. Diyalektik ile amaç çelişkili kavramları ve düşünceleri karşılaştırarak doğru olanı ortaya çıkarmaktır.

Herakleitos, diyaleyktiğin babası olarak kabul edilen Sokrates öncesi Yunan filozoftur. Herakleitos’un “Aynı ırmakta iki kez yıkanılmaz.” sözü, diyalektik anlayışını ortaya koymaktadır. Çünkü, aynı hatayı iki kez yapmak yerine doğruya ulaşmayı öğütler. Sokrates de diyalektik yöntemini kullanmıştır. Bu dönemde fikir ve düşüncelerin hareketliliği ve olumlu ya da olumsuz düşüncelerin tümünün ortaya çıkarılmasına diyalektik denilmekteydi. Aristoteles ise, hareketin olanaksızlığını bir dizi paradoksla gösteren Elealı Zenon’u diyalektiğin babası olarak görür.

Filozoflara Göre Diyalektik

Diyalektiği açıkladıktan sonra bu noktada, farklı filozofların diyalektik anlayışlarını inceleyeceğiz. Öncelikle ilk çağ filozoflarından başlayalım.

Herakleitos

herakleitos

Herakleitos, diyalektiğin kurucusu olarak bilinse de, diyalektik terimini hiç kullanmamıştır. Ancak “bir şeyden birçok şey ve her şey” deyişiyle diyalektiğe ne kadar yakın olduğunu hatta içselleştirdiğini anlayabiliyoruz. Alman filozof Hegel, “Herakleitos’un hiçbir sözü yoktur ki onu zihnime almayayım” demiştir. Hegel ise diyalektiğin önemli isimlerinden biridir.

Sokrates

264195

Sokrates’e göre diyalektik, temel anlamıyla eş değerdi. Yani, zıt görüşleri, hipotez ve antitezleri bir arada değerlendirip sentez oluşturmak üzerineydi.

Elealı Zenon

Aristoteles’e göre diyalektiğin kurucusu olan Elealı Zenon, düşüncelerin çelişkili yanlarını ortaya koyarak doğruya ulaşma yoluna gitmiştir. O, muhatabının doğru kabul ettiği fikirlerini ortaya koyarak çürütmekle doğruyu ortaya koymaya çalışmıştır.

Aristoteles

Aristoteles’e göre diyalektik, doğruya tam olarak ulaşamaz, doğruları son derece titizlikle arar ancak mutlak doğruya erişmez. Bu yaklaşım uzun süre boyunca felsefede diyalektiğin küçümsenmesine neden olmuştur. Çünkü, doğrulara ulaştırmayan bir yöntem olarak görülmesine neden olmuştur.

Platon

Platon: “Bir varsayım kurulunca, sadece bundan çıkanı incelemek değil, aynı zamanda bunun karşıtından çıkanı da görüp anlamak gerekir.” demiştir. Bu görüşe göre, sadece bir görüşü değerlendirmek yetmez, karşıt görüşü de değerlendirip yeni bir sonuca varılmalıdır. Aslında bu da bir döngüdür ve ortaya çıkan her yeni sonuç da yeniden değerlendirilmelidir.

Immanuel Kant

Yeni Çağ’da diyalektik terimini ilk kez Kant kullanmıştır. Ancak Kant bu terimi olumsuz manada ele almıştır. Ona göre diyalektik, yanılgının yöntemidir. Yanılgılar sonucu fikirleri eleştirme ve yanlış olanı gösterme yöntemidir. Ancak çelişkileri gidermek için transandantal diyalektik adı verilen yöntemin kullanılmasını önermiştir.

Fichte

Herakleitos, Sokrates ve Platon’dan sonra diyalektiği en etkili şekilde kullanan filozof Fichte’dir. Fichte’ye göre doğtu bir bilgiye ulaşabilmek için onu başka bilgilerle birlikte değerlendirmek gerekir.

Hegel

hegel 1030x438 1

 

Friedrich Hegel, diyalektik felsefeyi modern şekline kavuşturan filozof olmuştur. Bu modern yöntemi, tez-antitez ve sentez olarak özetleyebiliriz. Hegel’e göre her şey bir dengenin bozulması, yeniden dengelenme ve dengenin tekrar bozulması süreci ile işler

Karl Marx

Marx Hegel’den aldığı diyalektik yöntemiyle diyalektik materyalizmi kurmuştur. Marx’a göre diyalektik tarihsel bir süreçtir. Oluşan sınıf çatışmaları sonunda komünizmi yani sınıfsız toplumu meydana getirecektir.

 

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu